Van cầu (Globe Valve) là một trong những loại van công nghiệp được sử dụng phổ biến trong các hệ thống hơi, nước, dầu và hóa chất nhờ khả năng điều tiết dòng chảy tốt. Tuy nhiên, trong quá trình vận hành, van cầu thường phát sinh nhiều sự cố ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất và độ an toàn của hệ thống. Bài viết dưới đây sẽ tổng hợp những vấn đề thường gặp của van cầu và cách xử lý nhanh chóng, hiệu quả nhất.
Tổng quan về van cầu trong hệ thống công nghiệp
Van cầu hoạt động dựa trên nguyên lý nâng – hạ đĩa van để điều chỉnh lưu lượng. Nhờ thiết kế này, van cầu có khả năng đóng mở kín và điều tiết chính xác, nhưng cũng dễ gặp lỗi nếu vận hành hoặc bảo trì không đúng cách.
Van cầu bị rò rỉ tại thân van
Nguyên nhân:
Hiện tượng van cầu bị rò rỉ thân van xảy ra do gioăng bị ăn mòn hoặc lắp đặt van sai kỹ thuật và áp lực van vượt qua mức chịu định.
Cách xử lý nhanh:
- Siết lại bulong theo đường chéo để đảm bảo lực đều
- Thay mới gioăng làm kín phù hợp vật liệu và áp suất
- Trường hợp thân van nứt → nên thay van mới để đảm bảo an toàn
Van cầu bị rò rỉ tại trục van
Nguyên nhân:
Nguyên nhân van cầu bị rò rỉ tại trục van chủ yếu do packing làm kín bị mài mòn hoặc lão hóa sau thời gian dài vận hành, đặc biệt trong môi trường nhiệt độ và áp suất cao. Ngoài ra, trục van bị xước, cong hoặc ăn mòn cũng làm giảm khả năng làm kín, khiến lưu chất thoát ra ngoài. Việc siết packing không đúng lực (quá chặt hoặc quá lỏng) và van đóng mở liên tục với tần suất cao cũng là những nguyên nhân phổ biến gây rò rỉ tại vị trí trục van.
Cách xử lý nhanh:
- Thay packing chịu nhiệt, chịu áp suất cao
- Kiểm tra và làm nhẵn trục van
- Không siết packing quá chặt gây kẹt trục
Van cầu đóng không kín hoặc không mở hoàn toàn
Nguyên nhân:
Nguyên nhân đĩa van bị mài mòn hoặc biến dạng thường xuất phát từ lưu chất chứa cặn bẩn, hạt rắn hoặc tạp chất, gây ma sát liên tục lên bề mặt đĩa van trong quá trình đóng mở. Bên cạnh đó, van vận hành trong điều kiện áp suất, nhiệt độ vượt mức cho phép hoặc đóng mở không đúng kỹ thuật cũng khiến đĩa van bị cong vênh, biến dạng và nhanh xuống cấp.
Giải pháp:
- Vệ sinh bề mặt đĩa van và seat
- Gia công lại hoặc thay mới đĩa van nếu mòn nặng
- Lắp thêm bộ lọc Y trước van cầu để hạn chế cặn
Van cầu bị kẹt khi đóng/mở
Nguyên nhân thường gặp:
Nguyên nhân van cầu bị kẹt khi đóng/mở thường do cặn bẩn, rỉ sét hoặc tạp chất tích tụ bên trong thân van, gây cản trở chuyển động của trục và đĩa van. Ngoài ra, trục van thiếu bôi trơn, bị cong hoặc packing siết quá chặt cũng làm tăng ma sát, khiến van vận hành nặng, khó đóng hoặc mở hoàn toàn.
Cách xử lý nhanh:
- Tháo van, vệ sinh toàn bộ bên trong
- Bôi trơn trục van bằng mỡ chuyên dụng
- Tránh dùng lực mạnh khi van bị kẹt để không làm cong trục
Van cầu không được bảo trì định kỳ
Hệ quả:
Việc van cầu không được bảo trì định kỳ là khiến các bộ phận bên trong như packing, đĩa van và seat nhanh xuống cấp, dễ phát sinh rò rỉ và kẹt van trong quá trình vận hành. Về lâu dài, tình trạng này làm giảm hiệu suất hệ thống, tăng chi phí sửa chữa, thậm chí gây sự cố nghiêm trọng và mất an toàn khi van hư hỏng đột ngột.
Khuyến nghị:
- Lập kế hoạch bảo trì định kỳ 3–6 tháng/lần
- Kiểm tra packing, gioăng, trục và đĩa van
- Vệ sinh và bôi trơn đầy đủ
Những lưu ý khi lựa chọn và sử dụng van cầu
- Xác định đúng môi chất, áp suất và nhiệt độ làm việc để chọn vật liệu van phù hợp
- Lựa chọn kích thước van (DN) đúng với lưu lượng hệ thống, tránh chọn quá lớn hoặc quá nhỏ
- Kiểm tra chiều dòng chảy và lắp đặt đúng theo mũi tên trên thân van
- Ưu tiên van cầu có gioăng, packing chất lượng cao để hạn chế rò rỉ trong quá trình vận hành
- Không sử dụng van cầu cho mục đích đóng/mở nhanh, liên tục với tần suất cao
- Lắp thêm lọc Y trước van nếu lưu chất có cặn bẩn hoặc hạt rắn
- Thực hiện bảo trì, vệ sinh và bôi trơn định kỳ để kéo dài tuổi thọ van
- Kiểm tra van trước khi vận hành để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường
Các vấn đề thường gặp của Van cầu chủ yếu xuất phát từ rò rỉ, kẹt van, mài mòn và lắp đặt sai kỹ thuật. Việc phát hiện sớm và xử lý nhanh chóng không chỉ giúp kéo dài tuổi thọ van mà còn đảm bảo hệ thống vận hành ổn định, an toàn.
Xem thêm bài viết: Van cầu hơi nóng – Van chữ ngã dùng cho hơi bão hoà
Ngày cập nhật: 00:08 - 06/02/2026
